科普小品
罗新星 译
Movado de la Terglobo
If yi veturan wagonaro al fronto, la cirkuma objektos kwaz movisan al disfronto. Sed tio ne esan reala fakto. Dise, la wagonaro movisan.
La samo okazan al la terglobo. La suno kwaz levisan en la esto, movisan tra la celo, ay subiran en la westo. Aliworde, la suno volvan cirkum la terglobo. Tamen, tio fakte ne esan vera. Esan la terglobo, kiu volvan cirkum sia akso. La volvo de la terglobo cirkum la akso kawzan la canjo de jurno al nokto.
La terglobo anke volvan cirkum la suno per fiksa voyo, nomata orbito. Krom la terglobo, esan ok alia planedos de dissama bigeco, kiu ciu volvan cirkum selfa akso ay cirkum la suno per sia fiksa orbito. Oni noman tiu tuto la suna sistemo. La planedo, la most proksa al la suno, esan Merkuro, ay la most fora de la suno esan Pluto.
La orbitos de la terglobo ay alia planedos ne esan perfekta cirklos, sed elipsos. La akso de la terglobo ne esan vertika al jia orbito, sed iome tilta. La volvo de la terglobo cirkum la suno per tiu anglo ay elipsa orbito kawzan canjo de kwar sezonos.
地球的运动
如果你在乘火车前进，车外周围的物体好象正在往后移动。但是，实际上并非如此。这是火车在运动。
地球的情况也是如此。太阳好象从东边升起，经过天空，然后往西边落下去。换句话说，太阳好象围绕地球运动。然而实际上并非如此。是地球在绕着自己的轴旋转。地球绕自己的轴旋转引起白天和夜晚的变化。
地球也沿着固定的道路即轨道绕太阳运动。除了地球之外，还有八个大小不同的其他行星。它们都在绕着自身的轴旋转着，同时沿着各自的固定轨道绕太阳运行。这些天体称为太阳系。离太阳最近的是水星，最远的是冥王星。
地球及其他行星的轨道并非完全是圆形的，而是椭圆形的。地球的轴对其轨道并非直角，而是稍有倾斜。地球以这个角度沿着圆形轨道绕太阳运转，这引起了四季的变化.
Flosanta Objekto
Arkimedes, siencisto, kiu mortin antaw mor ol bi-mil yeros, trovin la unu grava principo. Hi vidin, ke la hidro en bankuvo superfluisan, kiam hi eksidan al la kuvo. Tio ledan hi al konsidero pri hidrodreno de solidos.Mu imagez, ke kubo esan sinkita en hidro. La hidro donan preso al ciu flankos de la kubo, la kubo drenan certa kwanto da hidro. Aliworde, biga kubo drenan mor hidro ol la disbiga.
La Arkimedes principo povan esi klarizata: Kiam kubo esan sinkita tute, if la pezeco de hidro drenita esan mor biga ol tiu de la kubo, ji levisan ay flosan sur hidro. If la pezeco de hidro drenita esan les biga ol tiu de kubo, la kubo sinkan. If ji saman al la pezeco de kubo, la kubo nek flosan nor sinkan. Stato de balanso esisan.
Mu klarizez tiu per egzamplo: If kubo de plumbo pezanta mil gramos enhidrisan, ji sinkan, car la pezeco de hidro drenita esan multe dismor biga ol mil gramos. Tamen, if la sama peco de plumbo esan formita en bowlo ay putata sur la hidro, jia pezeco ne canjisan, sed ji flosan, car nun la hidro drenita de ji esan pezanta mor ol mil gramos.
浮体
阿基米德是两千年前去世的科学家，他首先发现一个重要的原理，他观察到，当他进入澡盆时盆里的水就会溢出来。这使它想到固体排开水的情况。
阿基米德原理可以解释如下：当一个立方体整个浸没在水中时，如果被排开的水的重量大于该立方体的重量，它就会升起来浮在水面。如果小于该立方体的重量，它就要下沉。如果与立方体重量相等，那么它既不上浮也不下沉，而产生一种平衡状态。
让我们举例加以说明：如果一个立方体的铅块有一公斤重，浸入水中就会下沉，因为被排开的水的重量比一公斤要轻得多。然而如果把同一铅块做成碗的形状，放在水面上，其重量、并没有改变，但却浮在水面上。因为这里它排开的水的重量超过一公斤.Falanta Objekto
Kiam objekto esan sen apogo, ji falan, car ji esan atraktata de la gravito al la centro de terglobo. Ayna objekto falanta libere tra aero akcelisan ciusekonde cirkum 9.8 metro en sekondo.
Kiam biga rapideco, la baro de la aero povan reduki tiu akcelanta rapideco. Fakte, esan maksima rapideco por objektos, kiu falan libere tra la aero, sen konsidero pri la tempado de jua falado. Tio esan nomata lima rapideco, ay ji esan decidata de la formo ay relativa denseco. Pro tio, la aera baro izan objekto disalta denseco kia ped-balo, falanta multe mor disrapide ol objekto de alta denseco kia stono.落体
当一个物体不受支撑时，它就会降落，这是重力在把它向着地心吸引。任何物体穿过空气自由下落时，每秒加速度接近每秒 9.8米。
下落速度很快时，空气阻力会降低加速度。事实上，任何物体穿过空气自由下落时，不论其下落时间持续多久， 都有一个最大速度，叫做极限速度。极限速度取决于落体的形状的相对密度。 空气阻力使低密度物体（如足球）落得比高密度物体（如石子）要慢得多。Fono
Nia fono povan egzisti sen movado. Fono esan produkita de kwakado ay veturan en ondos. La ondos el kwakanta objekto movisan al cia direktos en biganta cirklos. Ju jenan la molekos en la cirkuma aero, tiel ke un moleko frapan alia til la kwakado arivon la orelo. La orela membrano kwakisan ay nervos transportan pulsos al la cerbo kiu tradukan ju kiel fono. If la origino de la fono kwakan en vakuo, nia fono povan esi awdita. La kawzo esan, ke ne medio (t.e. molekos) egzistan por transportan la fono al la orelo.
La rapideco de fono esan influata de la medio, kiu transportan ji. Tio klarizan, kial ji iran most disrapide en aero, mor rapide en likwo, ay most rapide en solido. La rapideco de fono esan multe mor disrapida ol rapideco de lumo. Tio esan, kial fulmo vidisan antaw ol tondro awdisan, kwankam ju amba okazan samtempe. Anke tio esan, kial, kiam mu rigardan iu martelanta en foro, la martelo povan vidisi en falado antaw ol la fono de frapado povan awdisi.
La rapideco de fono en aero cirkume esan 330 metros en sekondo.
声音
没有运动就没有声音，声音通过振动产生而以波的方式传播。从振动着的物体发出的波以愈来愈大的圆圈朝着四面八方传播， 它们干扰默默的空气的分子，使分子一个冲击另一个直到传至耳朵。于是耳鼓振动，神经把脉冲传递给大脑，大脑将脉冲译为声音。 如果声音是在真空中振动，那就听不到声音。因为设有媒介（即分子）把声音传递到耳朵里。 声速取决传播声音的媒介。这就是为什么声音在空气中传播最慢，在液体中传播较快，在固体中传播最快。
声速比光速慢得多。这就是为什么我们看见闪电后才听见雷声，尽管它们两者都是同时发生的。 同样当我们注意地观察看一个人在远处用锤子敲打着什么时，我们首先看到的是锤子落下，然后才听到敲打的声音。空气中的声速每秒约为330米。
Lumo
Lumo, jus az radia ondos, esan un speco de elektro-magneta ondos. La rapideco de la elektro-magneta ondos en vakuo esan 300,000 km/sek. Nio en la mondo travelan mor rapida ol la elektro-magneta ondos.
Sed jua onda longeco ay frekwenso esan difera. La onda longeco de lumo esan mor dislonga ol tio de radia ondos. Sed la frekwenso de lumo esan jus la disa, ji esan mor biga ol tio de radia ondos.La suno esan la most granda fonto de lumo. Mu konan ke vivo sur la tero dependan la warmo de la suno. Sed la lumo de la suno esan az necesa al vivo az jia warmo.
光
光正象无线电波一样是一种电磁波。电磁波在真空中的速度为每秒30万公里。世界上没有比电磁波传播得更快的东西了。
但它们的波长的频率是不相同的。光的波长比无线电波的短，但是光的频率则正好相反，比无线电波的大。
太阳是最大的光源。我们知道地球上的生命都依靠太阳的热。但是太阳的光像它的热一样是生命所必须的。
Aero, Vento, Tondro ay Fulmo
Cirkum la tuta tero egzistan aero. La suno luman tra ji, la nubo flosan en ji. Aero levan birdos ay pluveros ay aeroplanos.
Kiam la aero movan disrapide, ji esan venteto. Kiam ji movan mor rapide, ji esan vento.
Iutempe kiam la vento blovan tre stronge farisan stormo. Ay iutempe tondro ay fulmo venan kum stormo. Cu yi konan kio esan fulmo? Ji esan elektro en la celo. Sed elektro en la celo ne havan ayn wiros trapasi, tial ji deve saltan de loko al loko. Un flaxo de fulmo esan elektra salto----de nubo al nubo, or de nubo al la grundo.
Fulmo warman la aero, swelizan la aero.
Tio kawzan la biga bruo kio esan tondro.
空气、风、雷和闪电
空气笼罩着整个地球。阳光照过空气，云在空气中飘浮。空气把鸟、雨点和飞机支撑起来。
空气移动缓慢时称为微风。空气移动较快时称为风。
有时风刮得很厉害，就称为暴风了。而且有时雷和闪电伴随着暴风而来。你知道闪电是什么吗？它是天空中的电。不过天空中的电并没有任何电线可以穿过，因而只能从一个地方跳到另一个地方。闪电就是电在跳跃----从一朵云跳到另一朵云，或者从一朵云跳到地面。
闪电能加热空气，使空气膨胀起来。这就引起巨大的声响----雷声。