La Vivo ay Adventuro de Robinson Krusoe

Verkita de Daniel Defoe     tradukita de Qijiaqin

ˇˇ

1. Mia unu navigo en maro

Antaw mi startan mia rakonto, mi deziran diri al yi dismulte pri miself.

Mi esin naskita en la yero 1632, en urbo York de Norda Englando. Mia patro esin

Germano, sed hi irin vivi ay worki en Englando. Tuy pos ji, hi wedin kum mia

matro, kiu esin Englandino. Xia famila nomo esin Robinson, tiel ,kiam mi esin

naskita , lu nomizin mi Robinson.

Mia patro bone farin aymerso ay mi lernin en guda lerneyo. Hi dezirin ke

mi akiri guda profesio ay vivi kalme ay komforte. Sed mi ne dezirin tiel.

Mi dezirin adventuros ay eksitanta vivo.

ˇ°Mi deziran farisi maristo ay iri al maro." Mi dirin al mia parentos. Lu

esin tre disjoya pri tio.

ˇˇ

"bonvolez ne iri al maro," dirin mia patro. "Yi ne povon felica.

Maristo havan disfilica ay danjera vivo." Sed mi amin hi, ay mi esin

disjoya. Mi penin forgesi la maro.

Sed mi ne povin forgesi la maro. Cirkum un yero pose , mi vidin mia amiko en

urbo. Hia patro havin un bowto ay mia amiko dirin al mi:"Morge mu

navigon al Londono. Kial yi ne iri kum mu?"

Tiel, en unu Septembro 1651 yero, mi irin al Hull ay neksta tago mu navigin

al Londono.

Sed pos kelka tagos esin forta vento. La maro esin ruda ay danjera. La bowto

esin ep ay dawn, ep ay dawn. Mi esin tre sika, mi esin tre tima.

"Ah ,mi ne deziran morti!" mi kriin,"Mi deziran vivi. If mi vivuz, mi iron al

homo ay niam iron al maro."

En neksta tago vento silentin ay la maro silentisin ay bela denove.

"Bone , Bob." mia amiko dirin," Kiel yi sentan nun? Vento ne esin tre

mala."

"Kio?" mi kriin, "esin terora stormo".

"Ah , tio ne esan stormo." respondin mia amiko, ˇ° Justa disbiga

vento. Forgesez ji. Irez ay havez drinko."

Pos drinko dismulta, mi sentin mor bone. Mi forgesin danjero ay decidin ne iri

al homo. Mi ne dezirin, ke mia amikos ay familo mokin pri mi. Mi restin en

Londono je kelka tempo, sed mi ankore dezirin iri al maro. Tiel ,kiam un

kapitano de bowto askin mi iri kum hi al Guinea, mi konsentin. Tiel, mi irin

al maro refoye. Ji esin bona bowto. Une cio esin guda, sed mi esin sika

denove. Pos mu esin fora de Canary insulo. Un Turka pirata bowto irin pos

mu. Hu esin fama piratos je tiu tempo. Esin longa harda batalo, sed

kiam la batalo finin, mu ay la bowto farisin prizoros.

La Turka kapitano ay hia maristos prenin mu al Sallee en Moroko. Hu deziran

vendi mu kiel serfos en markto. Sed fine La Turka kapitano decidin kepi mi

kum hiself. Ji esin sudena ay terora canjo por mia vivo. Nun mi esin un serfo

ay la Turka kapitano esin mia mastro.

ˇˇ

2. Al bordo de Afriko

Bi longa yeros mi vivin kiel serfo. Mi workin en domo ay gardeno, sed ciutage mi

planin eskapi, sed ji niam esin ebla. Mi pensin pri ji tago pos tago. Mia

mastro xatin fixi en un disbiga bowto, ay hi ciam irin kum mi. Un humo kalita

Moely ay un yuna kidulo anke irin kum mu.

Iu tage , mia mastro dirin al mi:"Kelka amiays deziran fixi morge. Preparez

bowto".

Tiel, mu putin multa manjaco ay drinkaco en la bowto . La neksta morne, mu atendin

mia mastro ay hia amiays. Sed kiam mia mastro arivin, esin nur hiself.

"Mia amikos ne deziran fixi hodie." Hi dirin al mi, "Sed yi irez kum Moely

ay la kidulo, kaptez fixos por mua vespomanjo."

"Yes ,mastro." mi respondin kalme, sed mi eksitin en koro, "Tiufoye mi povan

eskapi." Mi dirin al miself.

Mia mastro irin al hia amiays. Mu irin al maro per la bowto. Dum nelonga tempo

mu fixin silente. Pos tio mi singarde irin pos Moely ay puxin hi al maro.

"Swimez", mi kriin, "Swimez al la bordo!"

Mia mastro xatin pafi marbirdos, do esin pafilos en la bowto. Rapide mi prenin un

pafilo. Moely swimin pos la bowto, mi kriin al hi: "Swimez al la bordo! Yi povan

atingi tie, ji ne esan tre fora. Mi pafon yi,if yi iruz prokse de la bowto. Mi pafon yi tra yia hedo!" Do ,Moely swimin al bordo tiel rapide kiel hi povuz..

Pos tio mi dirin al la kidulo: "Xury, if yi helpon mi ,mi farison bona amiko de

yi. If yi ne helpon mi, mi puxon yi al maro ankeˇ±.

Sed Xury esin hapa por helpi mi. "Mi iron cie en la mondo kum yi!", hi dirin.

Mi dezirin navigi al la Canary Insulo. Sed mi esin tima iri tre fore de la

bordo. Mu havin nur disbiga bowto. Do mu navigin al sudo por kelka tagos. Mu

havin dismulta hidro, ay esin danjero ci tie ,kie esin multa wilda animalos. Mu

esin tima, sed mu ofte irin al bordo por geti mor manjacos. Unfoye mi pafin per

mia pafilo un wilda animalo, mi ne konin kiu animalo esin, sed ji esin bona

manjaco por mu.

Je dek or dek-bi tagos mu navigin al sudo, law bordo de Afriko. Unfoye mi

vidin kelka personos sur la bordo---stranga ay wilda personos, kiu aperin

disamike. Sed nun mu havin dismulta manjacos, do mu tre nidin lua helpo.

Mu esin tima ,sed mu decidin fine iri al bordo.

Ay lu esin tima al mu anke. Pose, la wayta personos ciam vizitin tio plaso. Mu

ne povin diri per lua lango. Do mu usin mua manos ay faso por montri, ke mu esin

dissata. Lu irin al mu kum manjaco, sed lu foririn de mu rapide. Mu prenin

manjacos al la bowto ay lu rigardin mu.

Tuy pos tio bi wilda kotos irin dawn de monto al la bordo. Mi pensin ju esan

leopardos. La personos esin tima de tio wilda katos, do huminos kriin. Rapide

mi prenin pafilo ay pafin un kato. La biu kato kurin al monto.

Pafilos esin nova por afrika peplo. Lu esin tima de lawda voco ay fumo de

pafilo, sed lu esin hapa por la morta kato. Mi donin karno de kato, ay lu donin

mor manjaco ay hidro al mu.

Nun, mu havin multa manjacos ay hidro, do mu navigin kontinue. Dek-un tagos

pose, mu arivin prokse de la Kapeo Verde insulo. Mu povin vidi la insulo, sed

ne povin proksi al ji, car ne esin vento. Mu atendin.

Sudene Xury kriin: ˇ° Rigardez, un bowto.ˇ±

Hi esin korekta! Mu kriin ay navigin per mua bowto tiel rapide kiel eble.

Sed la bowto ne vidin mu. Do mi memorin pafilo, kiu povan maki multa fumos.

Pos nemulta minutos lu vidin mu ay turnin al mu.

Kiam mu esin en la bowto, la portugala kapitano awdin mua rakonto. Hi irin al

Brazilo ay konsentin helpi mu , sed hi dezirin nio por hia helpo. "Ne!", hi

dirin, kiam mi pagin , "Pose, untage iu persono helpon mi, kiam mi nidan

ji.ˇ±

Sed hi pagin al mi por la bowto, ay por Xury anke. Une mi ne pensin vendi Xury

kiel serfo, kiu esin kume kum mi en danjera adventuro. Sed Xury esin hapa iri kum

kapitano. La kapitano esin bona humo. Hi dirin ,ke Xury povon esi libera pos

dek yeros.

Pos tri weays mu arivin Brazilo, mi dirin gudbay al kapitano ay Xury. Mi foririn

por nova vivo.

ˇˇ

3. Stormo ay mara katastrofo

Mi vivin ay workin harde en Brazilo je 5 yeros. Do mi farisin rica, sed mi

esin teda. Untage ,kelka amikos irin al mi ay dirin: "Mu iron al Afriko por

bizo. Kial ne irez kum mu? Tute mu farison rica pos tiu travelo."

Kiel mi esin diswiza! Mi havin facila, aymforta vivo en Brazilo, sed mi

certe konsentin lu. Do, en yero 1659 mi navigin refoye en maro.

Une esin tuta sukcesa, sed pose esin forta terora stormo. Dum 12 tagos vento ay

pluvo ne haltin. Mu perdin 3 personos en maro, ay rapide esin truo en flanko de

la bowto." Mu morton tuta tiu tempo", dirin mi al miself. Pose ,un maristo

vidin lando, sed neksta minuto mua bowto kolizin sando sub maro. La bowto ne

povin movi ,ay mu esin vere en danjero nun .La maro intendin breki mua bowto

en pecos. Ay mu havin tro dismulta tempo. Rapide, mu putin la bowto en maro ay

elirin el bowto. Sed la maro esin tre ruda ay mua bowto en tia wilda hidro ne

povin egzistin longa tempo.

Biono de horo pose la kraza maro turnin mua bowto kum botomo ep. Mu tute esin

en hidro. Mi rigardin cirkum por mia amikos, sed mi povin vidi niu. Mi esin

singla.

Tiu tago mi esin fata, la maro prenin mi al bordo. Mi ne povin vidi lando, cirkum mi nur ondos de mara hidro. Sudene mi sentin grundo sub mia pedos. Alia ondos puxin mi ep ay mi sentin disseka sando.

Une mi esin tre danka por esi viva. Silente mi starin ay irin al bordo.Ekde

tie mi rigardin la maro. Mi ne povin vidi mua bowto, esin mara katastrofo ay niu

esin tie, disprokse circum la bowto. Mia tuta amiays mortin. Mi esin viva,sed en

un stranga,wilda lando, sen manjaco, hidro ay pafilo.

Esin vespo, mi fatigin. Mi esin tima dormi sur bordo. Eble, esin wilda animalos

tie. Do mi grimpin up sur un arbo ay mi restin tie tuta nokto.

ˇˇ

4. Nova vivo en isolita insulo

Kiam esin tago, la maro esin silenta denove. Mi rigardin mia bowto. Mi surprizin

,ke la bowto anayre esin tie ay en un peco. ˇ± Mi pensin, ke mi povin swimi

al la bowtoˇ± , mi dirin al miself. Do mi irin en maro ,tuy mi esin fore

de la bowto, mi swimin cirkum la bowto. Sed kiel mi povan grimpi sur la bowto? Mi

grimpin tra un truo en flanay, sed ji esin disfacila.

Esin multa hidro en la bowto, sed sablo anayre tenin la bowto nemovebla.

Disfronta parto de la bowto esin alta ekde mara hidro. Ay mi tre danka

por ji,car tuta manjacos esin ci tie.Mi esin tre dissata,do mi tuy startin

manji .Pose, mi decidin preni manjacos al bordo por mi. Sed kiel mi povin movi

manjacos?

Mi rigardin circum la bowto, kelka minutos pose, mi trovin longa pecos de

lignos, do mi ligin ju per ropo . Mi getin acos kiu mi dezirin el la bowto.

Esin biga kesto kum manjacos--- riso, salita karno ay harda panos. Anke mi

prenin multa kanifos ay alia ilos: velo, ropos, paperos,libros,ay sep pafilos.

Nun mi nidan disbiga velo. Mi irin al bordo disrapide ay selfgarde.

Esin tre disfacila por ne falizi acos en maro, sed mi fine transportin

cio al bordo. Nun mi nidin kepi acos en ie.

Esin montetos cirkum mi, do mi decidin bildi dometo sur un montetos.

Mi promenin al topo de la most alta monteto ay rigardin dawn.

Mi esin disjoya, car mi esin en isolita insulo. Esin bi mor disbiga insulos,

kiu esin dismulta milos ekde mia insulo. Escept ji, nur maro, kuxita milos

pos milos.

Pos dismulta tempo mi trovin un disbiga groto en flanko de monteto. Antaw ji,

esin guda plaso por bildi dometo. Do, usinta velo, ropos ay lignos, pos longtempa

harda worko, mi havin tre bona tento. La groto pos mia tento esin guda plaso

por puti mia manjacos, do mi kali ji mia ˇ°kukeyoˇ±. Tiu nokto, mi dormin en

mia nova homo.

Neksta tago mi pensin detale ebla danjeros en insulo. Cu esin wilda animalos,

eble wilda personos? Mi ne konin, sed mi esin tre tima. Do mi decidin bildi

forta fenso. Mi hakin yuna arbos ay putin ju en grundo bione cirkum mia tento.

Mi anke usin multa ropos, fine mia fenso esin bildita tiel forta kiel stona

muro. Niu povin geti super, tra, or trans ji.

Bildi tento ay fenso esin harda worko. Mi nidin multa ilos. Do mi decidin iri

refoye al mia bowto ay geti mor acos.

Mi dek-bi foye irin al la bowto, sed pos mia dek-bia vizito, esin alia terora

stormo. Sekwa morno, kiam mi rigardin maro, la bowto disaperin.

Kiam mi rigardin tio, mi esin tre disjoya. "Kial mi vivan, sed mia amikos

mortin?" mi askin al miself, " Kio povon aperi en tiu insulo al mi singla ,

sen amikos. Kiel mi povan forevadi de ci tie?"

Pose mi dirin al miself, ke mi esin fortuna, fortuna vivi , fortuna havi

manjacos ay ilos, fortuna esi yuna ay robusta. Sed mi konin , ke mia insulo

esin ie fora de bordo de Suda Ameriay. Bowtos ne ofte irin trans

tiu ci plaso."Mi devan esi ci tie longa tempo" mi dirin al miself. Do mi

skribin (trancin) tiu wordos en un peco de ligno:

MI ARIVIN CI TIE 30 SEPTEMBRO 1659.

Pos tio mi decidin tranci un marko ciutage.

ˇˇ

5. Lerni vivi single

Mi anke nidin multa acos."Okey", mi dirin miself, "Mi eblan nur maki la acos".

Do, ciutage mi workin.

Une, mi dezirin fari mia groto mor biga, ay pos multa tagos mi workin harde ay

fine havin groto mor larja. Mi anke nidin tablo ay sidilo, do ji esin mia neksta

worko. Mi workin por ji longa tempo. Mi ja nidin plaso por konservi mia

manjacos, ilos ay pafilos. Sed por ciu worko mi nidin lignos, do mi devin haki

arbos. Ji esin longa, disrapida ay disfacila worko. Sed dum sekwa monos

mi farisin mor saja por worki per mia ilos. Ne nidin hasti, mi havin

tuta tempo en la mondo.

Ciutage mi elirin ay ciam kum mia pafilo. Kelkfoye mi pafin wilda animalo,

havin jia karno por manji.

Sed kiam esin senbrila, mi devin dormi, car mi ne havin lumo. Mi ne povin legi

or skribi, car mi ne esin videbla. Je longa tempo mi ne konin kio fari. Sed

fine mi lernin kiel usi graso de animalo por maki lumo.

La wetero en mia insulo ciam esin tre warma, do ofte esin stormo ay forta pluvo.

Sekwa yero je Juno pluvin tuta tempo, do mi ne povin eliri ofte. Mi anke esin

sika dum kelka wekos, sed mi farisin sana disrapide. Kiam mi esin robusta,

mi startin eliri denove. Unufoye mi pafin un wilda animalo, biufoye mi

kaptin testudo.

Mi esin en la insulo dek monos antaw mi vizitin alia parto de la insulo.

Dum tiu tempo mi workin harde por mia groto, dometo ay fenso. Nun mi

sercin mor acos en alia parto de la insulo.

Une, mi promenin law bordo de un riveto. Tie mi trovin grundo sen arbos.

Pose mi irin al arbaro kum difera frutos. Mi decidin por geti multa frutos

ay puti jum sub la suno por sekizi ju. Do mi povin kepi ju por kelka monos.

Tiu nokte mi dormin sur arbo biufoye. Neksta tage mi kontinuin mia travelo.

Balde mi irin en un broda ebena plaso en monteto. En fronto de mi cie

esin verda ,cie esin floros. Tie anke esin multa difera birdos ay animalos.

Mi rigardin, ke mia dometo esin en la most mala ubo de la insulo. Sed mi

ne dezirin movi ji, car ji esin mia homo nun. Mi restin tri tagos ekstre,

ay pose mi revenin al mia homo. Sed mi ofte reirin al alia flanko de la insulo,

kie esin mor verda.

Do mi ayntinuin mia vivo. Ciumone mi lernin fari io nova. Sed mi havin trublos

ay akcidentos anke. Unfoye esin terora stormo ay forta pluvo. Tegmento de mia

dometo esin falita dawn ay hardle mortizin mi. Mi devin bildi ji denove

kum mor multa lignos.

Mi havin multa manjacos nun. Mi kukin ju super fayro or sekin sub la suno.

Do mi ciam havin karno dum pluva monos, kiam mi ne povin eliri kum pafilo.

Sed mi tre dezirin fari mor harda ay forta poto, kiu ne brekisin en fayro.

Mi testin multafoye, sed ne sukcesin . Sed untage mi esin sorta. Mi maki

kelka nova potos, ay putin ju en tre warma fayro, ju canjin kromo,

sed ne brekisin. Mi putin ju por longa tmpo, til ju farisin diswarma,

mi trovin ke ju esin harda ay forta. Tiu nokte mi esin tre joya. Mi unue

havin warma hidro en la insulo.

Tial mi anke havin mia panos. Ji esin fortuna anke. Untage mi trovin un disbiga

bago. Mi usin ji en bowto por konservi manjacos por kidos. Ay til nun esin

multa manjacos en bago, mi falizin ju en grundo. Pos mono mi trovin io

helaverda, ay pos siks monos mi haven disbiga kampo de mayzo. Mi esin tre

eksita. Pove nun mi havon mia selfa panos.

Mi esin facila diri, sed nefacila fari. Ji esin multa worko maki panos de mayzo.

Multa humos manjan pano, sed kiu konan kiel geti mayzo de kampo ay kiel maki

pano de ji sen helpo de alia personos? Mi lernin maki multa nova acos .

Esin un yero en insulo, kiam mi kukin mia unu pano ay manjin ji.

Dum tia tempo mi niam haltin pensi por forevadi de ci tie. Kiam mi travelin

tra alia parto de insulo, mi povin vidi alia insulos. Mi dirin al miself,

pove mi povuz iri tie kum bowto, ay revenuz al Englo untage.

Do, mi decidin maki miself bowto. Mi hakin un biga arbo ay maki longa truo.

Ji esin harda worko, sed pos siks monos mi havin guda bowto. Sekwe, mi devin

puxi ji en la maro. Kiel fola esin mi? Kial mi ne pensin pri tio antaw

mi startin mia worko? Kompreneble, ji esin tro peza, ke mi ne povin movi ji.

Mi tirin, puxin ay testin cio mi povin, sed ji ne povin movisi. Do mi esin

tre disjoya dum longa tempo.

Tio aperin en mia kwaru yero en la insulo. En siksu yero mi bildin un mor

disbiga bowto, sed mi ne dezirin usi ji. La bowto esin tro disbiga por longa

navigo ay mi ne dezirin morti en maro. La insulo nun esin mia homo ,ne

dislibereyo, ay mi esin joya por esi viva. Pos un or bi yeros mi bildin

mia biu bowto ay biu domo en alia flanko de la insulo, do mi havin bi homos.

Mia vivo esin anke biza ekde morno til vespo. Ciam esin workos por fari.

Mi lernin maki nova dresos miself el dermo de morta animalos. Ju aperin tre

stranga, sed ju kepin mi seka en pluvo.

Mi konservin mia manjacos en bi homos. Mi bredin kapros. Esin multa kapros en

la insulo. Mi makin fenso por kepi kapros en ji. Ju lernin preni manjacos de

mi, ay rapide mi getin milko ay trinkin ciutage. Mi anke workin harde en mia

peco de kampo de mayzo. Tiel multa yeros pasin.

ˇˇ

6. Pedsigno

En iu yero, ia stranga ay terora afero okazin. Mi ofte promenin law bordo, ay

untage mi vidin io en sando. Mi irin tie ay rigardin mor detale ay haltin tie

kum surprizo.

Ji esin pedsigno, pedsidno de humo.

Kiu povin ci tie? Kum timo , mi rigardin cirkume. Mi awdin ay atendin.

Nio! Mi isin mor ay mor tima. Eble, tiu humo esin wilda ,kiu mortizan ay manjan

alia humo. Mi rigardin cie, sed niu esin, sed ne esin alia pedsigno.

Mi turnin ay hastin al homo. "Esin ia persono en mia insulo", mi askin miself.

"Eble hi konin pri miˇ­Eble hi rigardan mi nun pos un arboˇ­,Eble hi deziran

mortizi mi?"

Tiu nokte mi ne povin dormi. Neksta tage mi prenin mia tuta pafilos ay mi

putin mor lignos ay yuna arbos cirkum mia domo. Nun niu povin vidi mi.

Kwankam por dek-kwin yeros mi vivin en la insulo, mi ankore esin tima ay ne

elirin dum tri tagos.

Fine mi elirin por milki mia kapros. Sed dum bi yeros mi esin tima. Mi restin

prokse de mia homo ay niam usin pafilo, car mi ne dezirin maki bruo. Mi ne

povin forgesi la pedsigno, sed niam mi vidin or awdin io mor, do mi komencin

esi mor hapa.

Pos un yero, iutage, mi irin en westa parto de la insulo. De tie mi povin vidi

alia insulos, ay mi povin vidi un bowto, fora de maro. "If yi havuz bowto, yi

povan navigi tie al alia insulo", mi pensin miself."Eble ji povan klarizi

la pedsignoˇ­ esin vizitoro de alia insulos."

Mi startin movi mor libere cirkum la insulo ay bildin mia triu domo. Ji esin en

sekra plaso en groto. "niu wilda persono povan trovi tie," Mi dirin miself.

Pos un yero iu afero okazin, tio mi ne povin forgesi. Mi esin denove en westa

parto de la insulo ay promenin law bordo. Sudene mi vidin io , kio makin mi

senti sika. Cie esin hedos, manos, pedos ay alia pecos de huma korpo. Por

minuto mi ne povin pensi, sed pose mi komprenin. Iam wilda humos batalin tie ci

kum wilda humos de alia insulos. Do lu irin tie al mia insulo kum lua

prizonoros por mortizi lu, kuki ay manji lu. Lante mi revenin al homo,

sed mi esin tre kolera. Kiel humos povin fari tio!

Dum multa monos mi detale rigardin fumo de fayro. Sed mi nio povin vidi .

Kiel wilda humos venin ay forvenin, mi niam vidin. Mi esin tima ay kolera,

mi dezirin mortizi tuta lu, sed lu esin multa ay mi esin nur un.

"Mi povuz mortizi lu un or tri ,sed pose lu mortizon ay manjon mi.ˇ±

dirin miself.

Un morno de mia bidek-triu yero en la insulo, mi workin en mia kampo ay mi

vidin fumo de fayro. Rapide mi irin sur monteto ay rigardin.

Mi vidin ke esin 9 viros cirkum fayro, hu kukin hua stranga manjaco. Pose la

wilda viros dansin cirkum fayro, kantante ay kriante. Tio durin bi horos,

pos tio lu irin al lua bowto ay fornavigin. Mi irin dawn al bordo ay vidin

sango de mortita humos en sando. "If hu revenuz , mi mortizon hu",

dirin miself.

7. Frido

Dum bi yeros mi niam elirin sen pafilo. Mi sentin singla ay tima, ay multa

noktos mi ne dormin. Iu nokte esin biga stormo, mi pensin ,ke mi awdin sono de

pafilos ekster en maro. Neksta morne mi rigardin al maro ay vidin un bowto kio

haltin prokse de bordo. Rapide mi putin mia disbiga bowto ay navigin al ji.

Esin bi morta humos en bowto, sed ne esin viva persono. Korpos de alia

maristos esin en maro. Mi prenin kelka dresos ay ilos, anke golda ay arjenta

monios de Espanio. Mi esin rica persono nun. Sed kio esin utilo de mia monios? Mi

povin aceti nio per ju.

Mi dezirin havi persono, amiko, kiu povan parli kum mi, helpi mi forevadi

el ci tie insulo .Iu morne mi wakin ay farin plano . "Mi kapton un prizonoro

de wilda humos." mi dirin miself, "hi eson hapa por vivi ay eble helpon mi

forevadi."  Mi rigardin tago ay tago, sed niam vidin bowto dum un ay biona

yero. Sed iutage venin kwin bowtos. Esin cirkum 13 savajos ay bi prizonoros.

Lu makin fayro ay dansin cirkum fayro. Pose lu mortizin un de la bi prizonoros

ay startin kuki hia terora karno. La biu prizonoro atendin sub arbo, bi

savajos gardin hi. Sudene la prizonoro turnin ay forkurin. La bi savajos

kurin pos hi, sed alia wilda humos esin biza cirkum fayro ay ne vidin kio

okazin.

La prizonoro kurin kiel wilda kapro. Rapide mi vidin ke hi falin al

botomo de mia monteto. Mi kurin dawn monteto ay saltin de arbos inter la

prizonoro ay la bi wilda humos. Mi batin unu savajo per ligna kolbo de

pafilo ay hi falin dawn , sed mi ne povin pafi la biu savajo. La mizera

prizonoro ne movin. Hi esin tima de bruo de mia pafilo.

Mi kalin hi ay provin montri, ke mi esin amika. Disrapide hi movin al mi, sed

je sama tempo la unu savajo startin stari de grundo. La prizonoro dirin

al mi ay mi komprenin ke hi nidin mia kanifo. Kiel mi hapa kiam mi awdin wordos

denove! Mi donin mia kanifo al hi, ay tuy hi hakin dawn hedo de hia disamiko.

Haste mi hidin morta korpos sub folios ay foririn rapide. Mi kepin mia

prizonoro en sekra groto en alia parto de insulo ay donin al hi manjacos ay

hidro. Pose hi dormin.

Hi esin bona ay yuna viro, kum cirkum 25 yeros, alta ay robusta, kum bela

faso ay dolca lafo. Hi havin bruna dermo, blaka haro, brila okulos ay forta

wayta dentos. Mi decidin kali hi "Frido", car mi une vidin hi je frido.

Kiam hi wakin neksta morne, mi milkin mia kapros en kampo , ay hi irin al kampo

ay putin hia hedo en mia pedo. Mi komprenin, ke hi dankin mi. Do mi testin

montri , ke mi esin hia amiko.

Mi startin eduki hi diri en engla lango , rapide hi povin diri hia nomo ay

:" master, yes, no". Kiel joya ke mi povin awdi sono de humo denove!

Pose mu irin al mia unu domo. Mu irin kalme law bordo, sed tie ne esin bowto ay

savajos. Nur sango ay skeleto esin tie sur sando. Mi sentin sika, sed

Frido dezirin manji pecos de huma korpo, kio esin ankore sur grundo. Mi montrin, ke

tio esin terora al mi, hi komprenin mi.

Kiam mu revenin en mia domo, mi donin al hi trozos, ay mi farin kostumo ay kapo

por hi. Hi tre amin hia kostumo . Pose mi makin disbiga tento por ke hi dormin

en ji. Sed dum dismulta wekos mi ciam dormin kum pafilo en bedo. Eble, Frido ankore

esin savajo ke mortizon mi en nokto. Eke Frido esin tima de mia pafilo ay

askin mi ne mortizi hi.

Frido lernin engla lango rapide. His engla lango esin mor guda tage pos

tage. Hi helpin mi por milki kapros ay worki en mayzokampo. Do, rapide mu

farisin guda amikos. Mi joyin eduki hi engla lango, car mi havin amiko por

rakonti kum hi. Ji esin la most hapa afero dum multa yeros en la insulo.

Frido ay mi vivin tri yeros hape. Mi rakontin al hi mia adventuro ay vivo en

Englando, hi rakontin al mi pri hia stato ay hia peplo. Iutage mu irin en topo de

la most alta monteto en la insulo, mu rigardin la maro. Maro esin klara ay mu

povin vidi fora maro. Sudene, Frido startin salti ep ay dawn kum eksito.

"Kio okazin ?" Mi askin.

"Rigardez, mastro, rigardez." Frido kriin. "Mi vidan mia lando."

Mi rigardin, en nordo-westo, inter celo ay maro mi vidin longa ay disbroda

peco de lando. Pose oni dirin al mi ,ke tio esan Trinida Insulo, ay mia insulo esan

en buxo de rivo Orinoco en norda bordo de Suda Ameriko.

Mi ekin pensi denove por forevadi. Eble, Frido anke dezirin iri al

homo. Eble mu povin kume iri al hia stato. Sed, kio okazin pose? Eble, Frido

ankore eson mia amiko? Or hia peplo mortizon mi ay manji mi?

Mi montrin al Frido mia biga bowto en alia parto de insulo. Ji esin sub arbos. 

Ji esin tre long-yera nun ay esin truos en lignos.

"Cu mu arivon tie al yia lando per bowto kiel ci tio, Frido?" mi askin hi.

"Ah, yes." Hi respondin. "Un bowto kiel ci tiu povan kepi multa manjacos ay

trinkacos.ˇ±

"Do mu povan maki alia bowto kiel ci tiu, ay yi povon iri homo en la bowto."

Mi dirin.

Sed Frido esin disjoya. "Kial yi esan kolera al mi? Kio mi farin? Kial yi

deziran sendi mi al homo?" askin Frido.

"Sed mi pensin ke yi deziran iri al homo." Mi dirin.

"Yes. Sed yi nidan esi kum mi. Mortizez mi if yi deziruz, sed ne sendez mi

for yi."

Do mi komprenin ke Frido esin mia vera amiko, ay mi decidin iri kum hi. Mi

startin maki bowto tuy. Frido selektin arbo hiself, car hi konin ligno mor gude

ol mi. Mu hakin arbo dawn. Mu workin harde ay pos mono la bowto esin finita. Pos

bi wekos ji esin en maro, do mu esin preta por longa navigo.

ˇˇ

8. Forevado de la insulo

Nun mi esin je mia bidek-sepu yero en insulo. Ay mi ne dezirin esi tie mor por

alia yero. Mu workin harde por havi mor mayzo ay multa panos. Mu sekizin frutos ay

salin karnos ,ay havin biga poto por hidro. Un vespe Frido elirin por kapti

testudo por karno ay ovos. Sed ne pos mor ol un horo hi revenin ay esin tre tima.

"Mastro, mastro," hi kriin. "Esan un biga xipo prokse bordo, ay humos

iran al bordo per bowto."

Mi saltin ep ay kurin dawn al bordo. Tre surprizite, mi vidin, ke esin biga

Engla xipo! Sed kial ji esin ci tie? Engla xipo niam navigin per tiu voyo.

Eble lu esin piratos. "Ne permesez lu vidi mu." mi dirin al Frido. "Hidez en

arbaro ay rigardez."

Esin 13 viros en la bowto, sed tri de hu esin prizonoros. Hua brakos esin

kumligita, sed kruros esin libera ay hu povin iri. Alia maristos puxin hu al

bordo, lafin, kriin ay batin hu. Kelka maristos sidin dawn sur sando ay

komencin drinki. Alia promenin ay rigardin la insulo, bi viros gardin la

bowto. Tri prizonoros promenin law bordo disrapide ay sidin dawn sub arbo

prokse de mu. Hu esin tre sulena.

Mi irin pos hu tre kalme trans arbo ay dirin al hu en engla lango: "Ne timez."

mi dirin, "Mi esan englano. Eble mi povan helpi yu."

La tri viros turnin al mi ay rigardin mi. Hu ne respondin tuy, hu esin tre

surprizita. Eble, hu pensin, ke mi esin savajo, en stranga homo, kum

stranga kostumo makita de dermo de animalo, kum longa haro ay lipharo. La most

disyuna humo dirin: "Mi esan kapitano de xipo." dirin hi,

"Ci tiu bi humos esan mia unu ay biu oficano. Lasta nokto esin ribelo,

hu prenin xipo de mi. Nun hu deziran ke mu restin ci tie ke mu morton en insulo."

"Cu ribeloros havan pafilos?"

"Nur bi." hi respondin, "Sed pafilos restan ci tie."

"Vere", mi dirin, "Mu batalon konter hu. Sed if mu geton xipo por yi, yi devon

preni mi al Englando."

La kapitano konsentin mi tuy ay dankin mi warme por mia helpo. Frido revenin

al mia domo ay prenin mia tuta pafilos, do la kapitano ay mi makin un plano.

Une batalo esin facila, car maristos ne esin preta por batalo. Mi pafin bi

viros, sed la kapitano pafin alia. La viro, kalita Tom Smith, esin la most

mala el tuta maristos, hi startin ribelo en xipo. Pose la kapitano dirin

kum alia 5 viros, hu konsentin helpi kapitano. Hu ne dezirin vere

ribeli, sed hu esin tima de Tom Smith. "Nun," mi dirin al kapitano, "Mu

devan reveni al xipo. Kiom da personos en la xipo?"

"Bidek-siks," respondin la kapitano, "Hu povon batali harde, car hu ne

deziran iri al homo. Eson morto por tuta ribeloros en Englando. Sed ne tuta

esin mala, mi pensan ke kelka povuz helpi mi".

Je tiu tempo mu vidin alia bowto, kio irin de la xipo al bordo. Esin 10 humos en

ji ay tuta kum pafilos. Mu kurin en arbaro ay atendin.

Esin longa ay harda batalo. Sed nun esin vespo, kio helpin mu multe. Mu kurin

cie ay tie en arbaro, kalanta ay krianta. La maristos ne povin vidi mu, ay ne

koni, kiom da humos esin batalanta kum hu. Fine , la unu oficano kriin al hu:

"Putez yua pafilos ay haltez batalo. La kapitano havan 15 insula personos por

helpi. Mu povan mortizi yu tute."

Do la maristos haltin batalo ay mu prenin hua pafilos. Tri de maristos

konsentin reveni al la kapitano, mu putin alia en mia groto. Mi ay Frido restin

por gardi prizonoros, sed la kapitano ay hia personos revenin al xipo ay

batalin por xipo. Tuta nokto mu awdin sono de pafilos ay krio; neksta morno,

kiam la suno aperin ep, la kapitano farisin mastro de xipo denove. Mi irin dawn

al bordo por meti hi.

"Mia godo, la xipo esan yias. Mi prenon yi al ciu korno de mua globo." dirin la

kapitano.

Mi putin mia brakos cirkum hi, ay mu lafin ay kriin kume. Kiel joya esin ke mi

povin foriri de la insulo. Mia guda amiko Frido ja irin kum mi. La prizonoros

restin en la insulo. Mu decidin ne mortizi hu. Hu povin komenci nova vivo kwaz mi

en insulo. Mi montrin mia 3 domos, mayzokampo ay kapros. Hua vivo eson mor

facila pro mia harda worko dum multa yeros.

Do, je 19 Decembro de 1689, pos mia vivo en la insulo dum 27 yeros,2 monos ay

19 tagos, mi dirin gudbay al mia insulo ay navigin al Englando.

ˇˇ

9. Homo en Englando

Kiam mi revenin en Englando, mi sentin kwaz strangoro en la stato. Multa aferos

esin canjita. Dismulta peplos memorin mi. Mi irin al homo en York. Sed mia patro

ay matro mortin, anke mia bi fratos. Mi trovin bi filulos de un el mia fratos, hu

esin hapa, ke mi esin viva. Ay mi joyin trovi kelka familanos.

Pos kelka monos mi decidin iri al Lisbon de Portugalo. Mi havin kelka amikos,

kiu povin helpi mi por vendi mia lando en Brazilo, car mi nidin monio. Frido

irin kum mi. Hi ankore esin mia guda ay vera amiko. En Lisbon mi trovin la

portugala kapitano, kiu prenin mi al Brazilo en hia xipo multa yeros antawe.

Esin bona meti hi denove, hi helpin mi por mia bizo. Rapide mi esin preta

reiri al homo trans kontinento. Por mi navigo en maro ne esin danjera ay

adventura.

Mi havin longa ay harda travelo. Mu devin iri trans montos inter Espanio ay

Franso en wintro, ay nivo esin profunda. Frido esin tre tima de nivo. En hia

stato ciam esan warmo, do hi ne vidin diswarma wetero.

Kiam revenin en Englando , mi trovin domo ay komencin vivi kalme. Mia bi nefos

irin por vivi kum mi. La moryuna nefo dezirin farisi maristo, do mi sercin

ubo en xipo por hi. Pos dismulta tempo mi wedin ay havin tri filos, bi

filulos ay un filino. Pose mia spozino mortin. Mia nefo, kiu esin kapitano de

xipo, revenin vidi mi. Hi konin , ke mi ne amin kalma vivo.

"Mi havan guda xipo, onklo." hi dirin." Mi iron al Esta Hindos ---Indio,

Malazio, Filipino. Kial yi ne iri kum mi?"

Do en 1694 mi irin al maro denove ay havin mor adventuros. Eble, iutage mi

verkon alia rakontos de ji.

Homepage