Estas nur unu artiklo en Mondlango - la definitiva artiklo: "la".
La
uzado de "la" similas al tio de "the" en la angla.
"La"
samas por singularo kaj pluralo kaj por cxiuj genroj.
Ne estas nedefinitivaj artikloj en Mondlango. Se ni volas emfazi substantivon, ni povas uzi la numeralon "un". Se ni volas emfazi indefinitecon, ni povas uzi la nedefinitan pronomon, "iu".
Ekzemple:
Donez la libro al mi. (Donu la
libron al mi).
Donez
un libro al mi. (Donu al mi unu
libron).
En
Mondlango, substantivoj en singularo finigxas per - o; libro = libro; domo =
domo.
La
pluralo de substantivo estas farita de aldonado de -s al la singularo.
Libros
= libroj; domos = domoj.
Substantivo
povas funkcii kiel:
1.
La subjekto de verbo: Tomo arivin = Tomo alvenis.
2.
La komplemento de la verbo "esi": Tomo esan workoro = Tomo estas
laboristo.
3.
La objekto de verbo: Mi vidin
Tomo = Mi vidis Tomon.
4.
La objekto de prepozicio: Mi
dirin al Tomo = Mi parolis al Tomo.
En
Mondlango, plejmulte radikoj estas neuxtralaj.
Ekzemple, bovo = bovo; bovulo = virbovo; bovino = bovino; bovido = bovido;
bovaco = bovoviando.
Verboj
Verboj
en infinitivo finigxas per -i: iri = iri; vidi = vidi.
La
prezencon oni formas anstatauxante la literon -i per -an; iran
= iras; vidan = vidas.
La
pasintecon oni formas per la finajxo -in:
irin = iris; vidin = vidis.
La
futuron oni formas per la finajxo -on: iron = iros; vidon = vidos..
La
subjunktivo uzas la finajxon -uz: If
mi esuz yi = Se mi estus vi.
La
imperativa finajxo estas -ez: Sidez
= Sidu; Venez! = Venu!
La
aktiva prezenca participo uzas la finajxon -anta: Fluganta birdos = flugantaj
birdoj. Leganta studento = studento
kiu legas.
Uzo
de la literoj a, i, kaj o, por indiki prezencon, pasintecon kaj futuron, kiel
en la finajxoj –an, -in, -on estas aplikata ankaux al la aktivaj kaj pasivaj
participoj.
La finajxo –inta formas la aktivan pasintecan participon.
Fluginta birdos = birdoj kiuj estas flugintaj:
Leginta studento = studento kiu estas leginta.
Simile,
la finajxo -onta produktas la aktivan futuran participon:
Flugonta birdos = birdoj kiuj estas flugontaj.
Legonta studento = studento kiu estas legonta.
La
finajxo -ata donas la prezencan pasivan participon:
Libro legata = libro kiu estas legata.
La
pasinteca pasiva participo finigxas per -ita:
Libro legita = libro kiu estas
legita.
La
futura pasiva participo finigxas per -ota: Libro legota = libro kiu estas legota.
Adjektivoj
Adjektivoj
finigxas per -a: guda = bona;
biga = granda
Adjektivoj
en Mondlango havas la saman formon por singularo, pluralo, virgenra kaj ingenra
substantivoj: Biga domo = granda
domo. Biga domos = grandaj domoj.
Guda kidulo = bonkonduta knabo. Guda
kidino = bonkonduta knabino.
Oni
rajtas lokigi adjektivojn aux antaux aux post la substantivo kiun ili kvalfikas.
Ekzemple: Guda libro aux libro guda.
Komparitivo:
Adjektivoj formas siajn komparitivoj kaj superlativojn metante
"mor"
kaj "most" antaux la positivon:
mor
alta = pli alta; most alta = plej alta;
mor
interesa = pli interesa; most interesa = plej interesa.
Adverboj
Adverboj
indikas manieron en kiu ago estas farita.
En Mondlango, adverboj plejmulte derivigxas de adjektivoj, sxangxante la
finajxon al -e. Ekzemple: guda = bona; gude = bone; vera = vera; vere = vere.
Adverboj
respondas la demandon, Kiel (kiel).
Ekzemple: Kiel yi fartan?
(Kiel vi fartas?)
Bone,
dankan yi! (Bone, dankon!)
Korelativaj
Adverboj
|
Mondlango |
Esperanto |
|
Ial |
Ial |
|
Iel |
Iel |
|
Iam |
Iam |
|
Ie |
Ie |
|
Iom |
Iom |
|
Kial |
Kial |
|
Kiel |
Kiel |
|
Kiam |
Kiam |
|
Kie |
Kie |
|
Kiom |
Kiom |
|
Tial |
Tial |
|
Tiel |
Tiel |
|
Tiam |
Tiam |
|
Tie |
Tie |
|
Tiom |
Tiom |
|
Cial |
Cxial |
|
Ciel |
Cxiel |
|
Ciam |
Cxiam
|
|
Cie |
Cxie |
|
Ciom |
Cxiom |
|
Nial |
Nenial |
|
Niel |
Neniel |
|
Niam |
Neniam |
|
Nie |
Nenie |
|
Niom |
Neniom |
Pronomoj
Personaj
pronomoj:
|
Mondlango |
Esperanto |
|
mi |
Mi |
|
yi |
Vi
(singulara) |
|
hi |
Li |
|
xi |
Sxi |
|
ji |
Gxi |
|
li |
Li
aux sxi |
|
mu |
Ni |
|
yu |
Vi
(plurala) |
|
hu |
Ili
(pluralo de hi) |
|
xu |
Ili
(pluralo de xi) |
|
ju |
Gxi
(pluralo de ji) |
|
lu
|
Ili
(pluralo de hi aux xi) |
Posesivajn
adjektivojn oni formas aldonante la finajxon -a al la personaj pronomoj:
Mia
= mia; hia = lia; mua = nia; hua = ilia
Posesivajn
pronomojn oni formas aldonante la finajxon -s al la posesivaj adjektivoj:
Mias
= miaj; xias = sxiaj; muas = niaj; huas = iliaj
Refleksivaj
pronomoj: (persona pronomo) +self:
Miself
= mi mem; hiself = li mem;
muself = ni mem; huself =
ili mem
Se necese, personaj pronomoj prenas la akuzativan kazon,
per aldonado de la finajxo –m al la pronomoj.
Ekzemple, hi = li; him = lin; mi = mi; mim = min.